گام نخست: فراهم کردن امكان اظهار نظر عمومي
حتي ناشراني كه پيش از اين جرأت نداشتند اجازه دهند در زير لوگوي‌شان، مطلبي مغاير با ديدگاه‌شان منتشر شود، اکنون اين امكان را براي مخاطبان در فضاي وب فراهم ساخته‌اند كه اظهارنظرهاي خود را به مطالب پيوست کنند.
در اين ساده‌ترين سطح مشارکت، مخاطبان امکان يافته‌اند به آنچه روزنامه‌نگاران حرفه‌اي منتشر کرده‌اند واكنش نشان دهند، از آن‌ها انتقاد يا تمجيد كنند و يا چيزي به نوشته هاي آنان بيفزايند.
مخاطبان معمولا با توسل به چنين اظهارنظرهايي برخي موضوعات و نكته‌‌هاي مغفول مانده را به روزنامه‌نگاران حرفه‌اي گوشزد، و آنچه را از قلم افتاه است كامل مي‌كنند. به اين ترتيب، مخاطبان مي‌توانند بر دقت و غناي گزارش‌هاي روزنامه‌نگاران بيفزايند.
نكته قابل تأمل: گاه اظهارنظرکنندگان، نوشته‌شان را به اهانت مي‌آلايند. براي مقابله با اين معضل، مي‌توان از اظهارنظرکنندگان خواست تا آدرس الکترونيک و نام خود را قيد کنند. يا اينكه اين امكان را براي كاربران فراهم كرد كه وجود اهانت در اظهارنظرها را گزارش کنند.
البته، چنان كه پيداست هنوز برخي ناشران از اينكه اين گام را در عرصه روزنامه‌نگاري شهروندي بردارند، اكراه دارند. در حالي كه ارتباط دو سويه يكي از الزام‌هاي روزنامه‌نگاري شهروندي است. همچنين ظاهرا هنوز براي بسياري از حرفه‌اي‌هاي ژورناليسم و نشر، روزنامه‌نگاري شهروندي، يك خطر تلقي مي‌شود.

گام دوم: گزارشگر شهروند پيوسته
گام دوم، بهره‌گيري از شهروندان براي مشاركت در نوشتن گزارش‌هايي است که روزنامه‌نگاران حرفه‌اي تهيه مي کنند. مقصود، امري فراتر از فراهم كردن امكان اظهار نظر براي مخاطبان است. در اين شيوه، اطلاعات و تجربه درخواست شده از شهروندان به گزارش اصلي افزوده مي‌‌گردد و به آن‌ها غنا مي‌بخشد. در بسياري از گزارش‌ها، و البته نه همه‌شان، مي‌توان از اين نوع روزنامه‌نگاري شهروندي بهره گرفت و به كمك آن يك گزارش كوتاه را به گزارشي بلند تبديل كرد.
براي مثال مي توان از مردم خواست اگر ماشين شان را دزد زده است، تجربه خود را در اين باره بنويسند و از نوشته‌هاي آن‌ها در کنار گزارش اصلي در باره سرقت اتومبيل استفاده کرد. شيوه رانندگان موتورسيکلت و مزاحمت‌هاي احتمالي‌شان براي شهروندان، مثال ديگر در اين زمينه است.
پس به فكر گزارش‌هايي باشيد كه در آن‌ها مي‌توان از اين افزوده‌ها استفاده كرد.

گام سوم: جدي‌تر؛ گزارش‌گري منبع باز
مرحله سوم، بهره‌گيري از روزنامه‌نگاري و گزارش‌گري «منبع آزاد» يا «مشاركتي» است.
اين اصطلاح معمولا براي همكاري ميان يک روزنامه‌نگار حرفه‌اي و مخاطب به هنگام تهيه يك گزارش مشخص به کار مي رود؛ يعني در موردي که از خوانندگان آگاه به موضوع در خواست مي‌شود تا در تهيه گزارشي در زمينه تخصصي‌ خود مشاركت كنند، به طرح پرسش‌هايي بپردازند، نقش راهنما را براي گزارش‌گر داشته باشند و يا حتي اطلاعات و محتوايي را در اختيار روزنامه‌نگار قرار دهند که به کار تهيه محصول نهايي بيايد.
براي مثال، روزنامه‌نگاري كه مي‌خواهد مسلح به پرسش‌هاي دقيق به سراغ يک مصاحبه‌شونده برود مي‌تواند از مخاطبان بخواهد که پرسش‌هاي‌ خود را براي او ارسال کنند تا از ميان‌شان بهترين‌ها را انتخاب كند. يا اينكه مي‌توان پيش‌نويس يك مقاله را منتشر كرد و از خوانندگان خواست نظرات اصلاحي خود را براي ويراست نهايي مطرح كنند.
شكل پيشرفته‌تر گزارش‌گري منبع باز، اين است كه از مخاطب آشنا به موضوع بخواهيم خود به تهيه گزارشي از موضوع بپردازد و از آن در پيکره گزارش نهايي استفاده کنيم.
يك امكان قابل توجه،‌ ارائه نظرات مخاطبان در قالب پنجره‌هاي «پاپ‌آپ» (pop up)است. يعني به محض اينکه نشان‌گر ماوس کاربر روي كلمه يا عبارتي مکث کرد، اطلاعات تکميلي، به طور خودکار در پنجره اي باز شود و در برابر ديدگان وي قرار بگيرد.
برگزاري «پانل» مخاطبان هم مي‌تواند در اين نوع طبقه‌بندي روزنامه‌‌نگاري شهروندي قرار بگيرد. بعضي روزنامه‌ها يک پايگاه اطلاعاتي در باره مخاطبان داوطلب سامان داده‌‌اند كه آماده‌اند با آن‌ها در مواقع لزوم مصاحبه شود. به اين ترتيب، روزنامه‌نگاران هرگاه براي تهيه مطلب نياز به انجام مصاحبه با شماري از منابع داشته باشند مي‌توانند در اين پايگاه جست‌وجو كنند، شخصيت مورد نظر خود را بيابند و با آن‌ها تماس بگيرند.

گام چهارم. وبلاگ مخاطبان
هر چند وبلاگ‌ها به مثابه ابزار ارتباطي «آدم‌هاي معمولي» (everyman) در فضاي سايبر انتشار يافتند (چندان که اكنون به نظر مي‌رسد هر كس يك بلاگ دارد!)، اما روزنامه‌نگاران حرفه‌اي هم از آن‌ها بهره گرفتند. البته در عين حال که وبلاگ‌ها ابزاري قدرتمند و رايگان را براي انتشار انديشه‌ها و گزارش‌هاي آدم‌هاي معمولي در اختيار همگان قرار داده‌اند، بينان واقعي‌شان همچنان غيرروزنامه‌نگارانه باقي مانده است.
براي آنكه مشاركت شهروندان را براي توليد محتواي وب‌سايت‌هاي خبري جلب كنيم، بهترين راه، ترغيب آن‌ها به بلاگيدن براي همين وب‌سايت‌هاست. هم‌اكنون شماري از وب‌سايت‌هاي خبري اين كار را انجام مي‌دهند و برخي از وبلاگ‌هاي شهروندان، ضمائم خواندني و جالب چنين وب‌سايت‌هايي هستند.
معمولا به دو شيوه مي‌توان شهروندان را به بلاگيدن براي يك وب‌سايت خبري ترغيب کرد:
1) ارائه خدمات ميزباني؛
2) گلچين كردن مرتب مطالب وبلاگ‌ها‌ قرار دادن آن‌ها روي يكي از خروجي‌هاي وب‌سايت خبري.
اما شيوه خاص‌تري هم وجود دارد و آن دعوت از مخاطبان برگزيده است تا زير نام وب‌سايت خبري مورد نظر به بلاگيدن بپردازند. در اين صورت،‌ نکته مهم، توجه به موضوعاتي است كه قرار است وبلاگ‌ها پوشش دهند. بهترين راهبرد ممكن، ايجاد وبلاگ‌هايي است كه اساسا توليدات تحريريه را كامل مي‌كنند.

گام پنجم: وبلاگ‌هاي شهروندي اتاق خبر شيشه‌اي
اين نوع از روزنامه‌نگاري شهروندي بر مفهوم شفاف‌ساختن سازمان خبري استوار است؛ آن هم از اين طريق كه مخاطبان در جريان دقيق رويدادهاي اتاق خبر قرار بگيرند.
در ضمن بايد از مخاطبان خواست كه در وبلاگ‌ها‌ي‌شان به اعتراض‌ و انتقاد و يا تعريف و تمجيد از فعاليت‌هايي بپردازند که درون سازمان خبري رخ مي‌دهد. براي اين کار مي‌توان پنل مخاطبان را تقويت كرد و ماحصل بحث‌ها را از طريق وبلاگ‌ها در دسترس عموم قرار داد. چنين وبلاگ‌هايي مي‌توانند نقش پيگيري کننده مطالبات شهروندان و رسيدگي به گلايه‌هاي آن‌ها را ايفاء کنند و به اين امر بپردازند كه يك سازمان خبري چگونه عمل مي‌كند.
شيوه معتدل‌تر، انتشار وبلاگ سردبير و عمده مطالب آن معطوف به شيوه كار اتاق خبر و چگونگي اتخاذ تصميم‌هاي سردبيري است. مطالب اين وبلاگ را سردبير يا يكي از ويراستاران ارشد مي‌نويسند.

گام ششم. وب‌سايت مستقل روزنامه‌نگاري شهروندي با محتواي ويرايش شده
اين گام بيان‌گر نوع عميق‌تري از روزنامه‌‌نگاري شهروندي و برداشتن آن منوط به ايجاد يک وب‌سايت مستقل روزنامه‌نگاري شهروندي است تا در کنار وب‌سايت خبري اصلي فعاليت کند.
همه و يا بيشتر همكاران چنين وب‌‌سايتي را شهروندان يک منطقه تشكيل مي‌دهند و عمده فعاليت آن بر تهيه و انتشار خبرهاي محلي متمركز است. مشاركت‌كنندگان - شهروندان مي‌توانند به ارسال هر خبر و گزارشي که مايلند بپردازند؛ از نتيجه بازي يک فوتبال تا گزارش جلسه شوراي شهر و اظهار نظر يك قانون‌گذار. البته در اين شيوه ويراستاراني هم حضور دارند و نوعي ويرايش بسيار معتدل را بر نوشته‌ها اعمال مي‌كنند تا يكپارچگي تحريري محتوا، مبتني بر شيوه مرسوم در رسانه اصلي، حفظ شود.
در اين نوع روزنامه نگاري شهروندي توجه به چند نکته مهم است:
• استفاده از عكس در اين نوع سايت‌ها اهميت بسيار دارد.
• لازم است ويراستاران چنين سايت‌هاي، شهروندان روزنامه‌نگار را به ارائه مطالب كيفي‌تر تشويق كنند و به آن‌ها آموزش دهند پرداختن به چه موضوعاتي براي شهروندان ديگر جذاب‌تر و مناسب‌تر است.
• توجه ويژه به محتوا و شکل صفحه نخست، که بهترين گزارش‌هاي شهروندان به آن‌ها راه مي‌يابند، و نيز صفحه‌ نخست بخش‌ها بسيار اهميت دارد.

مزيت چنين وب‌سايت‌هايي اين است كه شهروندان مي‌توانند موضوعات و رويدادهايي را پوشش دهند كه رسانه‌هاي اصلي محلي آن‌ها را ناديده مي‌گيرند.

گام هفتم، وب سايت مستقل روزنامه‌نگاري شهروندي با محتواي ويرايش نشده
اين نوع روزنامه‌نگاري شهروندي همانند مورد قبلي است، تنها با اين تفاوت كه گزارش‌هاي شهروندان ويرايش نمي‌شود و هر آنچه مردم مي‌نويسند، حتي با اشتباهات املايي و محتوايي، بي واسطه، انتشار مي‌يابد.
در اين شيوه، توجه به احتمال ارسال محتواهاي نامناسب اهميت دارد. اعمال نظارت سردبيري پس از انتشار بر محتواي مطالب بسيار ايده‌ال، و البته تقريبا ناممکن است، زيرا مطالب بي وقفه و 24 ساعته ارسال و منتشر مي‌شوند.
شايد شيوه عملي‌‌تر، تعبيه دكمه «مطلب نامناسب» براي هر مطلب و عكس باشد. كاربران مي‌توانند وقتي مطلبي را نامناسب تشخيص دادند اين دكمه را كليك و به اين ترتيب پيامي را براي سردبير ارسال كنند تا مطلب ارسال شده را ببيند و در صورت لزوم كاري انجام دهد. حتي مي‌توان ترتيبي اتخاذ كرد که براي مثال پس از هر سه كليك در باره نامناسب بودن يك مطلب، آن مطلب به طور خودكار از صفحه حذف شود.
اما چرا سردبيران اين گونه وب سايت‌ها مايل نيستند در محتواي ارسال شده، حتي وقتي در آن اشكالي مي‌بينند، دست ببرند؟
نخست اينكه اين رويکرد در روح روزنامه‌نگاري شهروندي سرشته است. شعار روزنامه‌نگاري شهروندي چنين است: «بگذاريد آن‌ها چيزي باشند كه هستند» (نويسندگان آماتور، اعضاي يك اجتماع). سعي نکنيد هر مشاركت‌كننده‌‌اي را به يك «روزنامه‌نگار كوچك» (Mini Journalist) تبديل كنيد. وظيفه ما اين است که چنين وب سايتي را بيشتر وقف جامعه كنيم تا «روزنامه‌نگاري»!

گام هشتم. افزودن نسخه چاپي
براي درک اين گام، به روزنامه‌نگاري شهروندي مطرح شده در گام‌هاي شش و هفت، يك نسخه چاپي هم اضافه كنيد. برخي روزنامه‌ها چنين شيوه‌اي را تجربه كرده‌اند و نسخه‌اي چاپي و رايگان را هفته‌اي يك بار به‌‌عنوان لايي روزنامه‌ و يا در قالب هفته‌نامه‌هاي معمول، خواه به صورت ضميمه يا مستقل، منتشر مي‌كنند.
معمولا محتواي اين ويژه‌نامه‌ها گلچين بهترين مطالب وب‌سايت‌ روزنامه‌نگاري شهروندي است.
البته در اين مورد نيز سردبيران بايد طعم مطالب نوشته شده روزنامه‌نگاران شهروند را حفظ كنند و ويرايش را به حداقل برسانند.

گام نهم. سرشت دوگانه: روزنامه نگاري حرفه‌اي + ژورناليسم شهروندي
گام متعالي‌تر، ايجاد يک سازمان خبري است كه در آن فعاليت حرفه‌اي روزنامه‌نگاري با کار روزنامه‌نگاران شهروند به صورت تؤامان انجام شود. سايت «اوهماي‌نيوز»، در كره‌جنوبي، بهترين مصداق اين رويكرد است. اين سايت از تلاش 38 هزار گزارشگر - شهروند بهره مي‌گيرد. اينان، به توليد مطلب مي‌پردازند و ويراستاران اوهماي‌نيوز اين مطالب را بررسي مي‌كنند. در عين حال، يك گروه كوچك از گزارشگران حرفه‌اي نيز به توليد محتوا براي اين سايت مشغولند. شهروندان روزنامه‌نگار حدود 70 درصد محتواي سايت را توليد مي‌كنند و تهيه بقيه مطالب نيز برعهده حرفه‌اي‌هاست، بنابراين، تأكيد، آشكارا، بر شهروندان است.
البته همه آنچه شهروندان مي‌نويسند، براي انتشار در اوهماي‌نيوز پذيرفته نمي‌شود. در عين حال به برخي كساني كه مطالب و عكس‌هاي با كيفيت توليد مي‌كنند دستمزد متوسطي پرداخت مي‌شود. اوهماي نيوز با گزارشگران - شهروند خود همانند روزنامه‌نگاران حرفه اي رفتار مي كند (البته روزنامه‌نگاراني با دستمزد كم)
با وجود اينكه اوهماي‌نيوز كار خود را به عنوان يك شركت كره‌اي آغاز كرد، اما داراي نسخه‌اي بين‌المللي است و روزنامه‌نگاران شهرونداني از سراسر جهان به فعاليت براي آن مشغولند. ممكن است كه اوهماي نيوز نوع تازه‌اي از سازوکار را ارائه دهد كه بتواند با محصول نهادهاي رسانه‌اي تماما حرفه‌اي رقابت كند.

گام دهم. يكپارچه كردن روزنامه‌نگاري حرفه‌اي و شهروندي زير يك سقف
در گام دهم وارد دنياي نظري مي‌شويم، زيرا هنوز كسي اين گام را برنداشته است. در اين نوع، وب‌سايت خبري از حاصل گزارش مستقيم روزنامه‌نگاران حرفه‌اي، همراه با مطالبي از شهروندان شكل مي‌گيرد. در واقع تفاوت اين گام با روزنامه نگاري شهروندي نوع قبل در اين است که در هر صفحه وب‌سايت مي‌توان آميزه‌اي از نوشته‌هاي حرفه‌اي (كه براي تهيه آن‌ها پول پرداخت شده) و مطالب شهروندان (مطالب رايگان) را در كنار هم مشاهده كرد. البته به اطلاع مخاطب مي‌رسد که کدام مطلب را يک حرفه‌اي و کدام مطلب را به يک شهروند- روزنامه‌نگار تهيه كرده است.
براي مثال در بخش سبك زندگي مي‌‌توان از يک فيچر معمول در كنار گزارشي از يك رويداد اجتماعي به قلم يك شاهد استفاده کرد.
يا اينکه بخش تغذيه نه تنها مي‌تواند شامل اظهار نظر يك منتقد حرفه‌اي در باره کيفيت يک رستوران باشد، بلكه ممكن است نظر مشتريان آن رستوران و ديگر پاتوق‌هاي غذاخوري را هم در بر بگيرد و همه اين مطالب در كنار هم بيايند.
اين نوع روزنامه‌نگاري شهروندي، كامل‌كننده روزنامه‌نگاري حرفه‌اي است و چيزي به آن مي‌افزايد. در عين‌حال مي‌تواند، دست کم به لحاظ نظري، بسيار جذاب باشد. تعداد كمي از سازمان‌هاي خبري از نيروي انساني كافي برخوردارند تا همه آنچه را مخاطبانشان مي‌خواهند پوشش دهند، اما با استفاده از منابع داوطلبانه شهروندانه (و يا ارزان‌قيمت‌ها)، يك سازمان خبري بالقوه مي‌تواند پوشش بهتري به رويدادهاي متعارف (مسابقات و ...) بدهد.


گام يازدهم. ويكي‌ژورناليسم: وقتي مخاطبان، ويراستار مي‌شوند
اما اکنون «ويكي‌خبرها» هستند که از راه مي‌رسند. شناخته‌شده‌ترين در ميان شان، سايت «ويكي‌نيوز» است، كه نام آن برگرفته از دائره المعارف معروف ويكي‌پديا است. «ويکي‌نيوز» به همگان امکان مي‌دهد تا گزارش خبري خود را نوشته و ارسال كنند. در مقابل، هر كس نيز مي‌تواند اين خبر را ويرايش كند. ويکي‌خبرها بر مبناي اين نظريه شکل گرفته‌اند و فعاليت مي‌کنند كه به اتکاي دانايي و شناخت گروهي مي‌توان خبرهاي قابل اطمينان و متوازن توليد كرد.